هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
197
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
گذشته ، وارد « سولهده » « 1 » - كه اول خاك قشلاقى « نور » است - شديم ؛ اما خود « ده » ، پيدا نبود . توى جنگل بود . رودخانهء بزرگى داشت . آب رودخانه « كمجريان » و « آرام » بود . جسر بزرگى از « تخته » و « چوب جنگل » بر روى آن بسته بودند ، كه از آن عبور شد . « على اكبر خان » ، حاكم « نور » ، و « حاجى اسماعيل » كه ده « تاكور » « 2 » سپرده به اوست ، [ به ] حضور آمدند . اينها از دهنه و راه « خورت رودبار » « 3 » و « لاويج » « 4 » و « چماسان » « 5 » آمده بودند . دهات مذكوره از ييلاقات « نور » است . قشلاق اهل « فيروز كلاى كجور » ، [ ده ] « عالم كلا » است . اين بلوك را « كجه رستاق » « 6 » مىگويند . يكشنبه ، بيست و سوم [ رمضان 1292 ه . ق . ] بايد به « عزّتده « 7 » » رفت . 2 فرسخ راه است . صبح سوار شده ، از جسر چوبى گذشته ، از راه خشكى به ده « سوله ده » « 8 » رفتيم . « ميرزا داود خان » ، آنجا بود . اين ده ، تيول اولاد مرحوم « ميرزا آقا خان صدر اعظم » است . ده بزرگى است . جمعيت و خانوار زياد دارد . خانهها ، تكتك و منفصل از هم واقع شدهاند . و ما بين خانهها ، ميدانها و وسعتگاههاى تميز [ و ] سبز و خرم است . درخت مركبات هم اين ده زياد دارد . « ميرزا آقا خان مرحوم » ، يك دست عمارت خوب در اينجا ساخته ، اما حالا قدرى خراب شده است . به « ميرزا داود خان » حكم شد كه به شراكت « نظام الملك » ،
--> ( 1 ) . به آن سالده و سلده هم گفته مىشد و امروز به دو روستاى سفلى و عليا تقسيم شده است . ( 2 ) . امروزه به آن تاكر هم گفته مىشود . ( 3 ) . نام كامل آن خورتاب رودبار است . ( 4 ) . از دهستانهاى بخش چمستان شهرستان نور مىباشد . ( 5 ) . امروزه به آن چمستان مىگويند . ( 6 ) . در اصل كج رستاق بوده است ، كه اخيرا به كلارستاق تغيير نام يافته است . ( 7 ) . در اصل : عزّةده . نام آن بعدها به ايزده ( ايزدده ) تغيير يافت و پس از وسعت روستا و تبديل به شهر ، ايزد شهر ناميده شد . ( 8 ) . « امروز صبح ، شاه به تماشاى صولىده تشريف بردند . من هم در ركاب بودم . . . صولىده در 4 منزلى بلده ، بلكه در 4 منزلى واقع است ، اما خود صولىده جزء نور است . « ميرزا آقا خان مرحوم » ، عمارت و حمامى [ در ] آنجا ساخته است . رفتن از راه خشكى رفتيم . . . سوار شده به منزل امروز كه ايزده ، خالصهء ديوان و تيول همشيرهء ميرزا عبد الله پيشخدمت از اهل حرم است رفتيم . راه امروز 2 فرسخ بيشتر نيست . . . به روى مرداب صولىده ، ميرزا آقا خان مرحوم ، پول آجرى ساخته است . » ( روزنامه اعتماد السلطنه ، 32 )